Veelgestelde vragen
Wat is een politieke partij?
Een politieke partij is een groep mensen die zich heeft verenigd op basis van gemeenschappelijke politieke uitgangspunten. Door mee te doen aan verkiezingen proberen politieke partijen zoveel mogelijk zetels te verwerven in de volksvertegenwoordiging. Zo kunnen zij invloed uitoefenen op het overheidsbeleid.
Politieke partijen spelen een belangrijke rol in de parlementaire democratie. Ze behartigen de belangen van kiezers, formuleren partijprogramma's en dragen politieke ambtsdragers voor. Burgers kunnen ook lid worden van een politieke partij en op die manier meepraten over de koers van de partij.
Hoe kun je een politieke partij oprichten?
Iedereen in Nederland kan een politieke partij oprichten. Om deel te nemen aan verkiezingen, moet een partij aan een aantal eisen voldoen. Deze eisen staan in de Kieswet. Voor meer informatie kunt u terecht bij de Kiesraad (opent in nieuw venster).
Hoe komen politieke partijen aan hun middelen?
Omdat politieke partijen een belangrijke rol vervullen in onze parlementaire democratie, kunnen zij onder bepaalde voorwaarden aanspraak maken op subsidie van de Rijksoverheid. Naast overheidssubsidie kunnen politieke partijen zelf geld vergaren door middel van contributies, bijdragen en sponsoring.
Waarover moeten politieke partijen verantwoording afleggen?
In de Wet financiering politieke partijen (opent in nieuw venster) is vastgelegd dat politieke partijen verantwoording moeten afleggen over de ontvangen subsidies, bijdragen, overige inkomsten, schulden en de vermogenspositie van de partij.
Alle politieke partijen met een zetel in de Eerste of Tweede Kamer moeten elk jaar hun financiële stukken voorleggen aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Voor 1 juli van elk jaar sturen partijen de volgende stukken op:
- Een financieel verslag van het voorafgaande kalenderjaar
- Het financieel verslag bevat een overzicht van de ontvangen subsidies (indien van toepassing), bijdragen, schulden, overige inkomsten en vermogenspositie.
- Een overzicht van bijdragen van in totaal € 1.000,- of meer per donateur per jaar
- Het overzicht bevat de naam en woonplaats van de donateur. Bij bijdragen van een rechtspersoon wordt tevens de naam en woonplaats van de uiteindelijk belanghebbende geregistreerd.
- Een overzicht van schulden van € 25.000,- of meer
- Het overzicht bevat de naam en adres van de crediteur.
In verkiezingstijd gelden aanvullende transparantieregels. Dit houdt in dat politieke partijen en kandidaten aanvullende overzichten van bijdragen en schulden moeten aanleveren bij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het ministerie maakt al deze stukken openbaar.
Mogen politieke partijen zomaar alle bijdragen aannemen?
Niet alle bijdragen kunnen politieke partijen zomaar aanvaarden. Bijdragen van meer dan € 100.000,- zijn verboden. Ook is het niet toegestaan om anonieme bijdragen van meer dan € 250,- en bijdragen van niet-Nederlanders aan te nemen. Voor substantiële bijdragen van in totaal € 10.000,- of meer geldt dat politieke partijen binnen drie werkdagen na ontvangst melding moeten doen bij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze bijdragen maakt de minister periodiek openbaar in het overzicht van substantiële bijdragen. Indien politieke partijen niet aan de meldplicht voldoen, kan de minister een boete van maximaal € 25.000,- opleggen.
Wat zijn afdrachten en waarom vallen zij ook onder bijdragen?
Bij sommige politieke partijen dragen volksvertegenwoordigers en bestuurders (een deel van) de politieke vergoeding af aan de partij. Dit wordt ook wel een afdracht genoemd. Een bijdrage is een bijdrage in geld of natura, anders dan subsidie. Dit betekent dat ook afdrachten moeten worden beschouwd als een bijdrage. De wet maakt geen onderscheid tussen bijdragen van derden en afdrachten of contributies van leden.
Hoe kunnen politieke partijen aanspraak maken op subsidie?
Politieke partijen kunnen onder bepaalde voorwaarden aanspraak maken op overheidssubsidie. Een partij komt hiervoor in aanmerking als:
- Zij geregistreerd is bij het centraal stembureau
- Zij volledige rechtsbevoegdheid heeft
- Zij zetels heeft (behaald) in de Eerste of Tweede Kamer
- Zij ten minste 1.000 leden heeft op 1 januari die vergader- en stemrecht hebben en ten minste € 12,- contributie per jaar betalen
De hoogte van de subsidie is afhankelijk van het aantal Kamerzetels en het aantal leden van een politieke partij. Bij een verandering van het aantal Kamerzetels, bijvoorbeeld als gevolg van een verkiezing, wordt de subsidie gedurende één kalenderjaar geleidelijk op- of afgebouwd op basis van de nieuwe zetelverdeling.
Mag een politieke partij zelf bepalen waar zij het subsidiegeld aan uitgeeft?
Een politieke partij is in principe vrij om te bepalen waar zij het geld aan uitgeeft, mits deze binnen een van de subsidiabele activiteiten valt:
- Politieke vormings- en scholingsactiviteiten
- Informatievoorziening
- Het onderhouden van contacten met zusterpartijen buiten Nederland en het ondersteunen van vormings- en scholingsactiviteiten ten behoeve van die partijen
- Politiek-wetenschappelijke activiteiten
- Activiteiten ter bevordering van de politieke participatie van jongeren
- Het werven van leden
- Het betrekken van niet-leden bij activiteiten van de politieke partij
- Werving, selectie en begeleiding van politieke ambtsdragers
- Activiteiten in het kader van verkiezingscampagnes
Gelden deze regels ook voor de neveninstellingen?
Politieke partijen kunnen ook aanspraak maken op subsidie die is bestemd voor de politieke jongerenorganisatie, het politiek-wetenschappelijk instituut en de neveninstelling voor buitenlandse activiteiten. De bovengenoemde regels zijn ook van toepassing op deze neveninstellingen. Voor een politieke jongerenorganisatie geldt dat zij in aanmerking komt voor subsidie als zij ten minste 100 leden heeft die niet jonger zijn dan 14 jaar en niet ouder zijn dan 27 jaar op 1 januari en ten minste € 5,- contributie per jaar betalen. De leden vormen ten minste twee derde deel van het ledenbestand.
Ook andere organisaties die werkzaamheden verrichten voor een politieke partij moeten worden aangemerkt als neveninstelling. Zij maken alleen geen aanspraak op subsidie.
Wie houdt toezicht op de financiën van politieke partijen?
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties houdt toezicht op de financiën van politieke partijen. Dit doet de minister door onder andere de controle op de jaarlijkse financiële verantwoording van politieke partijen en hun neveninstellingen. Daarnaast maakt de minister alle financiële jaarverslagen en overzichten van bijdragen en schulden openbaar. De minister wordt hierin geadviseerd door de onafhankelijke Commissie toezicht financiën politieke partijen.